Velen kennen haar als ‘onkruid’ maar deze koningin van de nacht is een voedzame en medicinale plant. De Teunisbloem is mijn favoriet omdat haar bloemen zich ‘s nachts openen en als kleine lantaarntjes in het donker pronken. Daarom ben ik ook zo blij dat ze tot Geneeskrachtige Plant van het jaar 2026 is uitgeroepen.
Terwijl heel wat moestuinders geld uitgeven voor groenteplantjes die maar niet willen groeien, zaait de teunisbloem zichzelf overal gratis royaal uit. Een van de meest fascinerende geneeskrachtige planten ligt het hele jaar door vlak voor onze voeten, vaak onopgemerkt, maar nog vaker weggeschoffeld en uitgetrokken. De teunisbloem is niet alleen de geneeskrachtige plant van het jaar 2026, maar ook een bijna vergeten groente. Juist in de koude maanden onthult ze een kracht die vandaag de dag weer zeer relevant is.
De gewone teunisbloem (Oenothera biennis) staat ook bekend als nachtkaars, nachtpitje, lelie-van-een-nacht en vierentwintiguursbloem. Ze dankt haar Nederlandse naam aan de naamdag van Sint Antonius - de patroonheilige van de Franciscanen - die op 13 juni wordt gevierd. Rond deze tijd begint de teunisbloem te bloeien.
Ze is in allerlei opzichten een indrukwekkende verschijning. Wanneer de teunisbloem volwassen is, kan ze een hoogte van ca. 50 cm bereiken. Deze plant is in staat om temperaturen tot -30 graden Celsius te verdragen. Ze kent een ongelooflijke geschiedenis, bezit indrukwekkende bestanddelen en heeft diverse toepassingen. Kenners zeggen: dit is een van de meest onderschatte wilde planten van Europa! Oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika, arriveerde de teunisbloem al in de 17e eeuw in Europa. Oorspronkelijk een aantrekkelijke sierplant, later een waardevolle voedselbron, en tegenwoordig een zeer belangrijke medicinale plant.
Hamwortel
De gewone teunisbloem was ooit een veelvoorkomende verschijning: bekend als ‘hamwortel’ of ‘Rapontika’, was zij te vinden in veel moestuinen. De robuuste, raapachtige penwortel werd beschouwd als een ware energiebron, zo voedzaam dat ze werd vergeleken met rundvlees. Tegenwoordig is de teunisbloem bijna vergeten, hoewel ze veel te bieden heeft op het gebied van zowel smaak als gezondheidsvoordelen:
- mild, licht pittig
- doet denken aan schorseneer of wortel
- veelzijdig in de keuken
- waardevol als wilde groente en medicinale plant.
Alle delen zijn bruikbaar
Teunisbloem is een tweejarige plant en vormt in het eerste jaar rozetten, terwijl ze in het tweede jaar bloeit. Door de wortels te verzamelen terwijl het nog lente is, krijg je een zoete, sappige en ietwat vlezige wortel die goed eetbaar is. De wortels kunnen rauw (in kleine hoeveelheden) of geroosterd worden gegeten. Je kunt er een stamppotje van maken of een stoofschotel, blokjes verwerken in wokgerechten en soepen, of ze samen met andere wortelgroenten roosteren.
De bladeren van de tweedejaars plant kunnen op elke gewenste manier in de keuken worden gebruikt. Ze smaken naar snijbiet en de gele bloemen voegen een delicate, honingachtige zoetheid toe aan gerechten. De jonge zaaddozen smaken heerlijk als je ze even roostert. Zelfs jonge stengels kunnen in de keuken worden gebruikt om fantastische maaltijden te bereiden.
LET OP:
De ongekookte bladeren en wortel kunnen irritatie veroorzaken bij mensen die mogelijk gevoelig zijn voor sommige van de verbindingen die in teunisbloem worden aangetroffen.
Verder staat de teunisbloem bekend om haar medicinale olie. Het zaad van de teunisbloem is zeer gezond en kan worden gebruikt als vervanger van sesam- of maanzaad. Het wordt voornamelijk gebruikt voor het maken van Evening Primrose Oil (EPO).
Voedingswaarde
Teunisbloem bevat eiwitten, koolhydraten, betacaroteen, calcium, kalium en vitamine B3. Deze plant bevat ook een hoog gehalte aan gamma-linolzuur (GLA), wat een omega-6-vetzuur is en het immuunsysteem ondersteunt. Het lichaam zet GLA’s om in prostaglandinen, hormoonachtige verbindingen die helpen bij het reguleren van veel lichaamsfuncties.
De zaden zijn een geweldige bron van het aminozuur tryptofaan dat ons lichaam omzet in serotonine, de stemmingsverbeterende chemische stof in de hersenen. Ten slotte zijn de bladeren een prima bron van de bioflavonoïde quercetine. Dit houdt je bloedvaten gezond, verbetert de bloedsomloop en kan de gevolgen van astma verlichten.
Al met is ze een mooie, inheemse vaste plant die zich goed kan aanpassen aan verschillende omstandigheden en bijdraagt aan de biodiversiteit van de tuin.
Tekst: Jeanette Wolters